بخش دام و طیور یکی از محورهای مهم تولیدات کشاورزی استان همدان به شمار می‌رود؛ استانی که با تولید سالانه صدها هزار تن شیر خام، گوشت قرمز و گوشت طیور، سهم قابل‌توجهی در تأمین محصولات پروتئینی دارد. در این میان، توسعه گونه‌های جدید پرورشی و استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی آنها می‌تواند راهکاری برای متنوع‌سازی تولیدات دامی و ایجاد فرصت‌های تازه سرمایه‌گذاری باشد.
پرورش شترمرغ از جمله فعالیت‌هایی است که به دلیل تنوع محصولات قابل استحصال، از گوشت و پوست گرفته تا تخم و پر، قابلیت ایجاد ارزش افزوده دارد. با این حال، توسعه این صنعت تنها به ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی آن وابسته نیست و عواملی مانند تأمین نهاده، بازاریابی، زیرساخت‌های کشتار و تشکل‌های تخصصی نیز در آینده آن نقش تعیین‌کننده دارند.
در استان همدان، در حالی‌که مسئولان جهاد کشاورزی بر ضرورت تنوع‌بخشی به تولیدات دامی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی شترمرغ تأکید دارند، فعالان این حوزه از مشکلاتی سخن می‌گویند که روند توسعه واحدهای پرورشی و گسترش بازار مصرف را دشوار کرده است.
همدان به دنبال تنوع‌بخشی به تولیدات دامی
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به ظرفیت‌های گسترده دامپروری استان، از برنامه‌ریزی برای توسعه پرورش شترمرغ با هدف تنوع‌بخشی به تولیدات دامی، افزایش بهره‌وری و استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی این پرنده خبر داد.
میثم پورطلوعی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: استان همدان با تولید سالانه ۴۱۰ هزار تن شیر خام و ۳۲ هزار تن گوشت قرمز، از ظرفیت قابل‌توجهی در بخش دام و طیور برخوردار است.
وی با اشاره به ساختار واحدهای دامپروری استان افزود: در حال حاضر ۹۷۳ واحد صنعتی پرورش دام سبک و سنگین در همدان فعالیت دارند که از این تعداد، ۶۶۹ واحد در حوزه دام سنگین شامل گاو شیری و گوساله پرواری و ۳۰۴ واحد در حوزه دام سبک شامل گوسفند داشتی و بره پرواری فعالیت می‌کنند.
پورطلوعی ادامه داد: در کنار واحدهای صنعتی، واحدهای کوچک روستایی نیز در زمینه تولید شیر و گوشت قرمز فعال هستند و در مجموع، تولید سالانه ۴۱۰ هزار تن شیر خام و ۳۲ هزار تن گوشت قرمز، جایگاه دامپروری را در اقتصاد کشاورزی استان نشان می‌دهد.
تولید بیش از ۸۶ هزار تُن گوشت طیور در استان
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به ظرفیت‌های بخش طیور، بیان کرد: حدود ۵۷۰ واحد صنعتی در حوزه‌های مختلف پرورش طیور گوشتی، تخم‌گذار، مادر و سایر ماکیان از جمله بلدرچین، بوقلمون و شترمرغ در استان فعالیت دارند.
وی افزود: میزان تولید سالانه گوشت طیور در استان بیش از ۸۶ هزار تن و تولید تخم‌مرغ نیز حدود ۱۹ هزار و ۸۰۰ تن است.
پورطلوعی همچنین با اشاره به ظرفیت زنبورداری استان، اظهار کرد: پیش‌بینی می‌شود تولید سالانه عسل همدان پس از انجام سرشماری امسال به بیش از چهار هزار تن برسد.
شترمرغ؛ فراتر از تولید گوشت
پورطلوعی با تأکید بر ضرورت توسعه فعالیت‌های نوین در بخش دامپروری، اظهار کرد: با توجه به شرایط اقلیمی استان و اهمیت تأمین پایدار خوراک دام، یکی از برنامه‌های سازمان جهاد کشاورزی همدان، گسترش پرورش گونه‌هایی است که از سازگاری مناسبی با شرایط محیطی برخوردارند و می‌توانند با بهره‌وری مطلوب به تنوع‌بخشی به تولیدات دامی کمک کنند.
وی پرورش شترمرغ را یکی از گزینه‌های مورد توجه در این زمینه دانست و افزود: گوشت شترمرغ به دلیل برخورداری از پروتئین و آهن قابل‌توجه و میزان نسبتاً پایین چربی و کلسترول، می‌تواند جایگاه مناسبی در سبد غذایی خانوار داشته باشد.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی این پرنده، خاطرنشان کرد: بهره‌برداری از شترمرغ به تولید گوشت محدود نمی‌شود، بلکه تخم، پوست، پر و سایر محصولات جانبی آن نیز قابلیت استفاده در صنایع غذایی، صنایع‌دستی و برخی فعالیت‌های صنعتی و صادراتی را دارند.
به گفته وی، استفاده از این ظرفیت‌ها می‌تواند به ایجاد ارزش افزوده، گسترش فعالیت‌های اقتصادی مرتبط و توسعه زنجیره تولید در بخش دامپروری کمک کند.
با وجود این ظرفیت‌ها، توسعه پرورش شترمرغ به فراهم بودن شرایط اقتصادی و زیرساختی مناسب نیز وابسته است؛ موضوعی که فعالان این صنعت بر آن تأکید دارند.
صنعت شترمرغ در همدان؛ ظرفیت موجود و موانع پیش رو
وحید احمدیار، پرورش‌دهنده شترمرغ در شهرستان بهار، عضو کمیته طیور استان و مسئول شترمرغ‌داران استان همدان، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به ظرفیت‌های اقلیمی استان برای توسعه این صنعت اظهار کرد: همدان از شرایط مناسبی برای پرورش شترمرغ برخوردار است و با رفع مشکلات موجود، می‌توان فعالیت در این حوزه را گسترش داد.
وی با بیان اینکه محصولات شترمرغ از تنوع اقتصادی برخوردارند، افزود: گوشت و پوست این پرنده از محصولات مهم و ارزشمند آن به شمار می‌روند و سایر فرآورده‌ها نیز می‌توانند در بخش‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرند.
احمدیار با اشاره به قیمت‌های اعلام‌شده در زمان انجام این مصاحبه، گفت: در آن زمان، قیمت هر کیلوگرم گوشت شترمرغ حدود دو میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و قیمت پوست شترمرغ حدود ۱۳ میلیون تومان بود.
وی همچنین با اشاره به ویژگی‌های گوشت شترمرغ، بیان کرد: این گوشت از نظر میزان چربی و کلسترول، در مقایسه با بسیاری از گوشت‌های رایج، وضعیت مناسبی دارد و از نظر پروتئین و آهن نیز دارای ارزش غذایی قابل‌توجهی است.
این پرورش‌دهنده شترمرغ ادامه داد: دوره پرورش این پرنده نسبتاً کوتاه است و در صورت مدیریت مناسب واحد پرورشی، می‌توان از ظرفیت آن برای تولید محصول باکیفیت و ایجاد درآمد استفاده کرد.
ضعف تبلیغات، مانعی برای گسترش بازار مصرف
یکی از مشکلاتی که به گفته فعالان این صنعت، بر روند توسعه پرورش شترمرغ تأثیر گذاشته، آشنایی ناکافی مصرف‌کنندگان با محصولات آن است؛ موضوعی که می‌تواند بازار فروش را محدود و گسترش تقاضا را دشوار کند.
احمدیار در این باره گفت: هنوز بخش قابل‌توجهی از مردم شناخت کافی از گوشت شترمرغ و ویژگی‌های آن ندارند و تبلیغات مؤثری برای معرفی این محصول انجام نشده است.
وی افزود: تجربه نامناسب برخی مصرف‌کنندگان از خرید یا عرضه غیراصولی محصول ممکن است بر تمایل آنها به مصرف دوباره تأثیر بگذارد، در حالی که افرادی که محصول باکیفیت را تجربه کرده‌اند، معمولاً به مشتریان ثابت تبدیل می‌شوند.
این فعال صنعت شترمرغ با تأکید بر ضرورت معرفی صحیح محصولات این حوزه، خاطرنشان کرد: اطلاع‌رسانی درباره ویژگی‌های گوشت شترمرغ، کیفیت محصول و شیوه عرضه آن می‌تواند در افزایش تقاضا و گسترش بازار مصرف نقش مؤثری داشته باشد.
احمدیار در ادامه اظهار کرد: تغییرات مداوم قیمت نهاده‌ها و هزینه‌های حمل‌ونقل، شرایط فعالیت را برای تولیدکنندگان دشوار کرده است. افزایش هزینه انتقال نهاده‌ها از مبادی تأمین به استان نیز فشار مضاعفی بر واحدهای پرورشی وارد می‌کند.
وی با بیان اینکه میزان نهاده تخصیصی به برخی واحدها با نیاز واقعی آنها تناسب ندارد، افزود: در چنین شرایطی، تولیدکنندگان ناچار می‌شوند بخشی از نیاز خود را از بازار آزاد تأمین کنند که این موضوع هزینه تمام‌شده تولید را افزایش می‌دهد.
این پرورش‌دهنده شترمرغ تصریح کرد: بازنگری در شیوه محاسبه و تخصیص نهاده‌ها متناسب با نیاز واقعی واحدهای پرورشی می‌تواند به بهبود شرایط تولید و کاهش بخشی از مشکلات فعالان این حوزه کمک کند.
احمدیار با اشاره به فعالیت دو واحد پرورش شترمرغ در مجموعه خود، گفت: یکی از این واحدها در محدوده روستای دهنجرد و دیگری در محدوده لالجین فعالیت می‌کند و شترمرغ‌ها در سنین مختلف در این واحدها نگهداری می‌شوند.
وی با اشاره به روند تولید و عرضه محصولات، اظهار کرد: بخشی از شترمرغ‌های پرورش‌یافته برای تأمین نیاز مجموعه نگهداری می‌شوند و بخشی نیز به‌صورت مازاد به بازار عرضه می‌شوند. برآورد ما این است که سالانه حدود ۵۰۰ قطعه شترمرغ مازاد برای فروش داشته باشیم و نزدیک به ۶۰۰ قطعه نیز در چرخه پرورش مجموعه قرار گیرد.
این فعال صنعت شترمرغ با اشاره به میزان گوشت قابل استحصال از هر پرنده، افزود: به‌طور میانگین از هر شترمرغ حدود ۳۰ کیلوگرم گوشت خالص به دست می‌آید؛ البته این میزان با توجه به وزن نهایی و شرایط پرورش متفاوت است.
وی درباره نحوه عرضه محصولات نیز گفت: بخشی از گوشت تولیدی بر اساس سفارش مشتریان عرضه می‌شود و قصابانی از شهرهای مختلف استان همدان و برخی شهرهای دیگر برای خرید محصول مراجعه می‌کنند. بخشی از شترمرغ‌ها نیز به‌صورت زنده به فروش می‌رسند.
وجود چنین واحدهایی نشان می‌دهد که ظرفیت تولید و عرضه این محصول در استان شکل گرفته است، اما برای توسعه فعالیت‌ها و افزایش سهم بازار، فراهم بودن زیرساخت‌های مورد نیاز و کاهش هزینه‌های تولید اهمیت زیادی دارد.
نبود کشتارگاه اختصاصی و نگرانی درباره کیفیت محصول
یکی دیگر از مشکلات مطرح‌شده از سوی پرورش‌دهندگان، نبود کشتارگاه اختصاصی شترمرغ در استان همدان است؛ مسئله‌ای که به گفته احمدیار، بر فرآیند کشتار و حفظ کیفیت محصول تأثیر می‌گذارد.
وی اظهار کرد: در حال حاضر، کشتار شترمرغ در مراکزی انجام می‌شود که برای دام‌های دیگر طراحی شده‌اند و امکانات و شرایط اختصاصی مورد نیاز این پرنده را ندارند.
احمدیار با اشاره به حساسیت گوشت شترمرغ به شرایط پس از کشتار، توضیح داد: رعایت اصول بهداشتی و فراهم بودن شرایط مناسب کشتار و نگهداری برای حفظ کیفیت محصول اهمیت دارد و استفاده از امکاناتی که متناسب با نیازهای این پرنده طراحی نشده‌اند، می‌تواند بر کیفیت ظاهری و بازارپسندی گوشت اثر بگذارد.
وی تأکید کرد: ایجاد زیرساخت مناسب برای کشتار شترمرغ و رعایت الزامات فنی و بهداشتی، می‌تواند به حفظ کیفیت گوشت، افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان و بهبود شرایط عرضه کمک کند.
در چنین شرایطی، بررسی نیاز واقعی تولیدکنندگان به زیرساخت اختصاصی و ارزیابی راهکارهای اجرایی برای بهبود فرآیند کشتار می‌تواند یکی از محورهای حمایتی در توسعه این صنعت باشد.
نبود اتحادیه مستقل؛ خلأ تشکیلاتی شترمرغ‌داران
در کنار مشکلات تولید و عرضه، نبود تشکل مستقل برای پیگیری مسائل تخصصی شترمرغ‌داران از دیگر چالش‌هایی است که احمدیار به آن اشاره می‌کند.
وی با بیان اینکه شترمرغ‌داران استان همدان در حال حاضر زیرمجموعه اتحادیه مرغ تخم‌گذار قرار گرفته‌اند، اظهار کرد: صنعت شترمرغ شرایط و نیازهای خاص خود را دارد و وجود اتحادیه مستقل می‌تواند زمینه پیگیری تخصصی مشکلات این بخش را فراهم کند.
این پرورش‌دهنده شترمرغ افزود: تشکیل اتحادیه مستقل می‌تواند در سامان‌دهی فعالیت تولیدکنندگان، پیگیری مسائل مربوط به تأمین نهاده‌ها، تقویت ارتباط میان فعالان این صنعت و دستگاه‌های مسئول و دفاع از مطالبات تخصصی شترمرغ‌داران مؤثر باشد.
به اعتقاد وی، برخورداری از تشکل مستقل می‌تواند به انسجام بیشتر تولیدکنندگان کمک کند و زمینه پیگیری منسجم‌تر مشکلات این صنعت را فراهم سازد.
به گزارش ایسنا، مرور ظرفیت‌های بخش دام و طیور همدان و دیدگاه‌های مطرح‌شده از سوی مسئولان و فعالان صنعت شترمرغ نشان می‌دهد که توسعه این حوزه می‌تواند بخشی از مسیر تنوع‌بخشی به تولیدات دامی استان باشد؛ با این حال، تحقق این ظرفیت به رفع موانعی وابسته است که در مراحل مختلف تولید، فرآوری و عرضه وجود دارند.
از یک سو، مسئولان جهاد کشاورزی بر ظرفیت‌های اقتصادی شترمرغ و امکان استفاده از محصولات متنوع آن تأکید دارند و از سوی دیگر، تولیدکنندگان با مشکلاتی مانند نوسان قیمت نهاده‌ها، هزینه‌های حمل‌ونقل، محدودیت تبلیغات، نبود کشتارگاه اختصاصی و فقدان اتحادیه مستقل مواجه‌اند.
در مجموع، آینده صنعت شترمرغ در همدان تنها به افزایش تعداد واحدهای پرورشی وابسته نیست؛ بلکه توسعه پایدار آن مستلزم هماهنگی میان سیاست‌های حمایتی، تأمین متناسب نهاده‌ها، سامان‌دهی تشکل‌های تخصصی، ارتقای زیرساخت‌های کشتار و معرفی مؤثر محصولات به بازار مصرف است. توجه هم‌زمان به این عوامل می‌تواند زمینه افزایش بهره‌وری، حفظ کیفیت محصولات، تقویت بازار فروش و ایجاد ارزش افزوده بیشتر را فراهم کند و به پرورش شترمرغ جایگاهی متناسب با ظرفیت‌های اقتصادی آن در بخش دامپروری استان ببخشد.
